Мартый-оол Чыргалович Чооду база бир билдингир,
салым-чаяанныг чурукчу, Тываның чурукчулар эвилелиниң кежигүнү
чораан.
Ол 1949 ч. март 2-де Тес-Хем кожууннуң Берт-Даг
сумузунга төрүттүнген. Школага өөренип тургаш-ла, чуруурунга сонуургалдыг,
бодунуң өскен төрээн чериниң каас чараш бойдузунуң чурумалын каракка көстүп
кээр кылдыр дөмейлештир чуруп каарын эш-өөрү, башкылары магадаар турган. Ону
школазын доозуптары билек, чурулга кичээлдерин башкылаары-биле арттырган. Шериг
хүлээлгезин эрттирген соонда, Иркутскиниң чурулга училищезинче кирип алган.
1972 ч. республика чергелиг бир дугаар делгелгеге
киришкеш, аныяк чурукчулар аразынга шылгарап, чоннуң үнелелин алган. Ол-ла
чылын, Москваның В. Суриков аттыг күрүнениң чурулга институдунуң шыйыглар
болгаш шугум ажыглап чуруур (графика) салбырынче дужаап алган. 1978 ч.
өөредилгезин чедиишкинниг дооскан. Доозукчу диплом ажылынга «Мээң Тывам» деп ажылы онзагай болуп, төрээн чериниң
малчыннарының, чылгычыларының чымыштыг, берге ажылын чурааны кайгамчык болуп, чурукчу
болганының уран салым-чаяанының бадыткалы улам-на тодараттынган. Дооскаш,
РСФСР-ниң чурукчулар фондузунуң Тывада мастерскаязынга ажылдавышаан, Кызылдың
уран чүүл училищезиниң чурулга салбырынга башкылап ажылдаан.
Мартый-оол Чоодунуң ажылдарының делгелгелери 1971 ч. эгелеп, Кызылга,
Красноярскиге, Москвага аңгы-аңгы чылдарда эрткилээн. Ооң ажылдарын Тываның
национал музейинден көрүп болур. Ол ышкаш амгы садыг-саарылганың бажыңының «Дом быта» бир улуг ханазында албан
ажылында ажылчын кижилерниң хүн бүрүде кылыр ажылдарын сиилбип чурааны база бир
ховар, өскелерге дөмейлешпес, каасталга чурук болган.
Мартый-оол Чыргалович хөй
кезиинде шимчээшкинниг овур-хевирлерни чуруур: «Мөгелер», «Эзирниң самы», «Хемежилер», «Ча адыкчылары», «Сиген кезикчилери» дээш, оон-даа өске ажылдары бир тускай болуп турар.
Ооң уран салым-чаяанын чон магадап ханмас.
Кайгамчык уран мергежилдиг
чурукчу бодунуң мергежээн чажыттарын янзы-бүрү аян-хөөнге илередир дээш,
чогаадыкчы дилээшкиннерни тып, өскелерге дөмейлешпес деңнелди чедип ап чораан.
Материалды И. Д.Ооржак белеткээн.
