Кима
Биче-ооловна Март-оол Тыва Арат Республиканың Бай-Тайга коҗууннуң Мешкен-Хөлдүң эриинге 1936 ч.
сентябрь 11-де төрүттүнген. Кызылдың 2 дугаарлыг тыва школазын чедиишкинниг
өөренгеш, улаштыр башкы институдунуң тыва дыл болгаш чогаал факультедин 1962 ч.
дооскаш, Чөөн-Хемчик кожууннуң Теве-Хая ортумак школазынга төрээн дыл башкылап
ажылдай берген. 1965 ч. Ленинградтың А. И. Герцен аттыг башкы институдунуң аспирантуразын
өөренип дооскаш, «Тыва школаның 5-ки клазынга ат орнун өөредири» деп темага
кандидат диссертациязын чедиишкинниг камгалааш, педагогика эртемнериниң
кандидады деп эртем чадазынга төлептиг болган.
Кима Биче-ооловнаның күш-аҗылчы
намдары колдуунда Кызылдың башкы институду-биле сырый харылзаалыг. Ол 1970-2002
чылга чедир тыва дылдың методиказын башкылап, элээн үр чылдар дургузунда
кафедра эргелекчилеп, факультеттиң деканы болуп аҗылдаан.
К. Б. Март-оолдуң эртем аҗылында кол
черни өөредилге-методиктиг аҗылдар ээлеп турган. Оларның аразында башкының 40 аҗыг чылдар дургузунда
башкылап келген арга-дурҗулгазынга даянып биҗээни
сургуулдарга болгаш башкыларга тыва дыл эртемин башкылаарының талазы-биле белен
чемишти берип, эң-не улуг айтыкчы, сүмелекчи болуп чоруур аҗылдары: «5-9 класстарга тыва дылды башкылаарының методиказы», «2-4 класстарга тыва
дылды башкылаарының методиказы», «4-кү класстың өөредилге номунга
методиктиг сүмелер», «1-ги класстың өөредилге номунга методиктиг сүмелер».
Ол ышкаш «1-2 курстарга Тыва дылдың
практиктиг кичээлдериниң программазы», «Тыва дылдың методика программазы»,
«Кирериниң экземеннеринге программазы», «Тыва-орус словарны», «Орус-тыва
лингвистиктиг терминнер словары», «Тыва дылдың орфографтыг словарын»
тургузарынга кончуг улуг үлүүн киирген. Ол 60 аҗыг өөредилге-методиктиг эртем
аҗылдарының автору. Башкывыстың аҗылдары аныяк салгалга улуг уҗур-дузалыг бооп,
дээштиг салдарны чедирип чоруур.
2002 ч. эгелээш, амыдыралының сөөлгү
хүннеринге чедир Тываның гуманитарлыг болгаш социал-экономиктиг тускай
шинчилелдер институдунуң дыл секторунуң башкарыкчы эртем аҗылдакчызы бооп
аҗылдап чораан.
К. Б. Март-оол – педагогика
эртемнериниң кандидады, Тыва АССР-ниң школаларының алдарлыг башкызы, Тываның
Улустуң башкызы, Улус өөредилгезиниң тергиини, «Күш-аҗылдың хоочуну» медальдың эдилекчизи чораан.
