Куулар Анзат Шожал-Доржуевна – ыраажы, шии артизи, режиссёр, Тыва Республиканыӊ алдарлыг артизи (1986), Россия Федерациязыныӊ алдарлыг артизи (2006), Тыва Республиканыӊ Улустуӊ артизи (2014).

Ол 1954 ч. август 14-те Сүт-Хөл кожууннуӊ мурнуу талазында Хемчик хемниң бир адыры оожум чалгып баткан, артыы чарыын көк-көк даглар куржай алган Ак-Даш сумузунуӊ девискээринде, Чиӊге-Хову-Аксы деп хонашка, малчын өг-бүлеге төрүттүнген.

Чеди харлыг бичии уругну ачазы аъдынга ушкарып алгаш, Хорум-Даг сес чыл школазының интернадынга эккеп каан. Уруг эге хүннеринде пөрүктенип турза-даа, чоорту чүвениң ужу-бажын билип, бодунуң үе-чергези хөй уруглар аразынга ижиге берген. Ол школачы чылдарындан эгелээш-ле, уран чүүл көрүлделериниң идепкейлиг киржикчизи турган. Ылаңгыя часкы дыштанылга үезинде кожууннуң школачылар аразынга эрттирер көрүлдезин (фестиваль) четтикпейн манаар турган, чүге дээрге ол көрүлдениң идепкейлиг киржикчизи, ниити ырга эжи-биле солистеп ырлаар турган. Чөөн-Хемчик кожууннуң Хорум-Даг школазының 8-ки клазын дооскаш, Кызылдыӊ уран чүүл училищезиниӊ актёр салбырынче дужаап алган. Өөредилге черин чедиишкинниг дооскаш, 1974 ч. Тываның хөгжүм-шии театрынга шии артизи болуп, күзелдии-биле ажылдап кирипкен.

Ооң бичиизинден-не күзели боттанганынга чалгынналып, ажылынга сонуургалы күштелип, билиг-мергежилин улам-на бедидип алыры-биле, 1995 ч. Чөөн-Сибирьниӊ культура болгаш уран чүүл академиязын «Драма театрыныӊ артизи, режиссёру» деп мергежилдиг дооскан.

Ол тыва театр уран чүүлүнде амыдыралының хөй кезиин, 50 ажыг чыл дургузунда, бараан болуп келген.

Анзат Куулар – шиилерде янзы-бүрү маадырларның овур-хевирлерин, шынзыг ойнап күүседир, чыглып келген чоннуң манаашкынын ымзандырбайн, оларның сагыш-сеткилин хөлзедиптер, бир-ле хуулгаазын салым-чаяанныг артист. Ону сценага хөй кезиинде омак-сергек, каттырынчыг, шоодуглуг овур-хевирлерге көрүп чаңчыккан бис. Ооң шимченгир, хөглүг-баштак рольдары иезин долгандыр дешкилеп маңнаан, чаптанчыг, мукураңнаан кулунчак-даа дег сагындырар, а чамдыкта мерген угаанныг, бөдүүн, чагыг-сүмелиг, топтуг ие кижиниң овур-хевири-биле көрүкчүлерни бодандырып, кичээнгейин хаара тудуп ойнай бээри кайгамчык, база бир онзагай чаяалга. Ол дээрге-ле ооң мергежилиниң өндүр бедии, салым-чаяанының күштүг девии, бодунга шыңгыы негелделии,харыысалгалыы, сагыш-сеткилиниң делгеми, байы.

Анзат Шожал-Доржуевна шии артизи болурундан аңгыда, байырлыг концерттерге суртаал-өөредиглиг шоодуглуг баснялар, угаадыглыг шүлүктер чугаалаар, чараш үнү-биле аян-сырынныг ырлааар, театр амыдыралының идепкейлиг киржикчизи. Шиилер тургузуп, амгы салгалдың артистеринге база 9 дугаар школаның немелде өөредилгезиниң театр бөлгүмүн элээн чылдар дургузунда удуртуп, уран чүүлдүң, артист мергежилдиң чажыттарын ажыдып, арга-сүмезиниң дээжизин харам чокка берип чоруур дуржулгалыг дагдыныкчы, хүндүткелдиг башкы.

«Шии бүрүзү улгаттырган шил өттүр көргүстүнген амыдырал-дыр, бистиң көрүкчүлеривис тыва ужур-чаңчылдарга дүүштүр тургускан шиилерге шуут кужуру ханар, дыка сонуургаар, үнелээр» – деп, режиссёр көрүжү-биле ол сеткил хайныышкынныг чугаалаар.

Чоннуң чарашсынып, чаптап, сонуургаар ынак артизи Анзат Шожал-Доржуевнаның каяа-даа, кажан-даа бодунуң кыйгызы «Кезээде белен!»

«Тыва культураның, уран чүүлдүң сураглыг үндезилекчилери, театрның хоочун артистериниң оюн-тоглаазын караам-биле көрүп, оларның аразынга кады ойнап, чагыг-сөзүн, арга-сүмезин дыңнап, «чырык школазынга» доругуп, дадыгып өзер аас-кежиктиг болганым, артист болур салым-чаяанымга дээди бедик дөгүм, бурунгаар, кадыр-бертке торулбас быжыг даянгыыжым болган» – деп, ол чоргаарал-биле сактыр.

Ынак артизивиске төрүттүнген хүнүн таварыштыр чылыг, чымчак байырывыс чедирбишаан, хөй санныг номчукчуларның мурнундан быжыг кадыкшылды, буян-чолду күзевишаан, катаптаттынмас, хуулгазын овур-хевирлери-биле ам-даа көрүкчүлерниң сонуургалын чаалап алырын күзэээр-дир бис.

   

Материалды И. Д. Ооржак белеткээн