Черзи Монгуш Хола-Салович 1899 чылдын
июль 7-де Ак-Дуруга хөлекчик араттыӊ өг-бүлезинге төрүттүнген.
Чажындан бээр ону кырган-ачазы аптаралар
чазааш өӊнүг будуктар-биле каастап чуруур чазаныкчы кижи кылдыр өстүрүп кижизиткен. А сес
харлыында оолчугаш ыяштан аъттар, хойлар, өске дириг амытаннар дүрзүлерин оя
кезип эгелээн.
Ол 1942 чылда ыяш, даш оюп хээлеп,
шынгыы ажылдап кирген, а үш чыл болгаш, ооӊ ажылдарын Кызыл хоорай
делгелгелеринге доктаамал делгеп
көргүзүп эгелээн.
Билдингир мастер Тывага бир дугаарында
чонар-даштан артык кадыг, быжыг «серпентинит» деп дашты ажыглап эгелээн. Даш
чонукчузунуӊ кескизинден ол чылдарда бичии хевирниӊ янзы-бүрү жанрларлыг
скульптуралары үнген. Ону Тываныӊ даш чонар уран чүүлүнүӊ үндезилекчизи деп
санап болур.
Чартык чүс чыл чогаадыкчы амыдыралында
ССРЭ-ниӊ Чурукчулар эвилелиниӊ кежигүнү, Тываныӊ культуразыныӊ болгаш уран-чүүлүнүӊ
алдарлыг ажылдакчызы, РСФСР-ниӊ И. Репин аттыг күрүне шаӊналыныӊ лауреады –
Черзи Монгуш ыяш, даштан 1000 хире
скульптурлуг ажылдарны кылган. Ол – элээн каш зона, бүгү Россия, бүгү эвилел
чергелиг делгелгелерниӊ, Монреальга
эрткен «Экспо-67» делегей чергелиг делгелгениӊ киржикчизи. Ооӊ хөй ажылдарын
Россияныӊ Чурукчулар эвилели, Москваныӊ, Санкт-Петербургтуӊ, өске хоорайларныӊ
музейлери садып алган. Чаӊгыс сөс-биле чугалаарга, ооӊ ады бүгү чуртта
билдингир.
