(1926–1990)
Хензиг-оол Күжүгет Балданович – тыва цирктиң үндезилекчилериниң бирээзи, жонглёр, эквилибрист, РСФСР-ниң алдарлыг артизи (1969), Тыва АССР-ниң Улустуң артизи (1964), бодунуң салым-чаяанныг уран чүүлү-биле төрээн чуртун хөй-хөй күрүнелерге алдаржыдып, чүгле тыва эвес, российжи цирктиң билдингир артистериниң бирээзи чораан.
Ол 1926 ч. март 15-те Тываның база бир кайгамчык булуңу Бай-Тайга кожууннуң каас, чараш чурумалдыг Кара-Хөлдүң Көөп-Сөөкке төрүттүнген.
Хензиг-оол Күжүгет 16 харлыында-ла, ол үеде сураглыг артист Владимир Оскал-оолдуң удуртканы цирк уран чүүлүнүң эге мергежилин шиңгээдип алыр аас-кежиктиг болган. Оон эгелээш-ле ооң цирк артизи болур оруу делгеми-биле ажыттынып, 20 харлыында Москвага Күрэвилел циригиниң бөлүүнге кирип, демир удазын кырынга эң-не нарын шимчээшкиннерни кашпагай, чиик күүседип, аренаның дуржулгалыг артистеринден дудак чок оюнун көргүскен.
Ол кончуг дүрген совет цирк уран чүүлүнүң бедик шышпыынче депшип, мергежил талазы-биле тергиин мастер диртип, соонда барып күрүне шаңналдарының лауреады, хөй-хөй орден, медальдарның эдилекчизи апарган. Ооң шаңнал-макталдары, үнелиг эдилелдери, саавыр бижиктери Алдан-Маадыр аттыг музейде кадагалаттынган.
Хензиг-оол Балдановичиниң чер-делегейде эргип кезивээн чери-даа чок: Кубага, Индияга, Бирмага, Индонезияга, Моолга, Венрияга, Болгарияга, Германияга, Францияга, Англияга болгаш өске-даа чурттарга көргүзүг оюнун бараалгадып, арга-дуржулгазын солчуп, көрүкчүлерниң бедик үнелелин ап турганы кезээде уттундурбас болуп арткан. Каяа-даа баарга көрүкчүлер тыва цирк артизиниң кайгамчык салым-чаяанын, чиик, хостуг көргүзүглерин магадап ханмас чораан.
1973 ч. цирк ареназындан үнгеш, Тываның күрүне филармониязынга уран чүүл удуртукчузу бооп ажылдай берген. Ол аңаа «Чалыы назын» деп цирк бөлүүн тургузуп, ховар салым-чаяанныг аныяктарны чыып, оларның бүзүрелдиг сүмелекчизи, деткикчизи болуп, чогаадыкчы дилээшкиннерлиг удуртуп эгелээн. Удавайн олар солун көргүзүглерин чонга бараалгадып, көрүкчүлерниң улуг үнелелин ап, диңмиттиг адыш часкаашкыннары-биле үдедир турган.
Тыва цирктиң төөгүзүнге балалбас исти арттырганнарның бирээзи, ат-сураглыг артистиң онзагай ажыл-ижи тыва чоннуң уран чүүлүн каастап, чырык сактыышкын болуп артып калган.
Кайгамчык салым-чаяанныг цирк артизи Хензиг-оол Күжүгеттиң адын мөңгежидери-биле Кара-Хөл сумузунуң культура бажыңын ооң ады-биле адаан.
Материалды И. Д. Ооржак белеткээн.
