(1941–2007)

Композитор, шүлүкчү, хѳгжүмчү, Тыва Республиканыӊ Композиторлар эвилелиниӊ кежигүнү Бегзи Каадыр-оол Монгушович 1941 ч. февраль 18-те, Чаа-Хөл кожууннуң Кара-Суг сумузунга ажылчын арат өг-бүлеге төрүттүнген.

Ол 80 ажыг чараш, уян, онзагай ырларның автору, сураглыг композитор А. Б. Чыргал-оолдуң ѳѳреникчизи, Кызылдың уран чүүл училищениң бирги доозукчузу.

Ак-Дуруг ортумак школазынга өөренип тургаш-ла, уран чүүлге хандыкшып, гармошкага аялгаларны боду чогаадып, ойнаар турган. Сонуургалының аайы-биле Кызылдың уран чүүл училищезиниң «теория, композитор» салбырын 1963 ч. дооскан. Училищени доозарда «Тыва чуртум» деп үш кезектиг сюита-биле дипломун чедиишкинниг камгалап алган. Күш-ажылчы базымын Кызылдыӊ башкы институдунга ажылдап эгелээн. Бодунуң кызымаккайы-биле Чѳѳн-Сибирьниң культура институдун бот өөредилге-биле 1970 ч. доозуп алган. Самагалдайныӊ (1966), Ак-Дуругнуң (1987) уругларныӊ уран чүүл школаларынга директорлап, Шагаан-Арыгның, Чаа-Хөлдүң школаларынга ыры-хөгжүм башкылап ажылдаан.

Ооң баштайгы чогааткан ырызы «Дииӊчигеш», уругларның ынак ырызы апарган.

Селбер пөште дииӊчигеш,

Черде чораан мени көргеш,

Чемгир бышкан тоорукту

Черже дегийт оскунупту…

Бедик, бедик ыяштар кырлап

Менден дезип улам ырап,

Кайда чор бо дигензиг-даа

Карак уштап көргүлээр-даа.

Октуг - боолуг аңчы - дыр дээш,

Ойлап деспе, дииңчигеш

Оран-чурттуң каазын көрген

Орлан эрес турист-тир мен.

Оон эгелээш-ле ооң ырлар чогаадыр салым-чаяаны сайзырап, сорук кириишкинниг аялгаларны чогаадып кирипкен. Ат-сураглыг чогаалчылар: Степан Сарыг-оолдуң, Юрий Күнзегештиң, Салим Сүрүң-оолдуң, Леонид Чадамбаның сѳстеринге бижээн ырлары чоннуң ыяңгылыг ынак ырлары апаргылаан. Каадыр-оол Бегзиниң «Тывада час» (1963) деп бижээн валызы республиканың бот-тывынгыр уран чүүл коллективтериниң репертуарындан дүшпейн онзагай черни ээлеп турары кайгамчык. Ол сөөлгү чылдарында Композиторлар эвилелиниң харыысалгалыг секретары болбушаан, аныяк композиторларга арга-дуржулгазын дамчыдып, сүмелекчи, дагдыныкчы болуп ажылдаан. Тыва чонга хѳй-хѳй уттундурбас чараш ырларны арттырган салым-чаяанныг хөгжүмчүлерниң бирээзи чораан.

Аныяк композитор Томас Монгуштуң удуртулгазы-биле К. М. Бегзиниң «Тывада час» деп ырлар чыындызының ному 2018 ч. чырыкче үнген.

Ол 2007 ч. февраль 24-те мөчээн.

Материалды И. Д. Ооржак белеткээн.