Каттышкан нациялар организациязының
Чиңгине ассамблеязының шиитпири-биле, чылдың-на август 9-та, Делегейниң үндезин
чоннарының бүгү-делегей хүнүн хөй-ниити демдеглеп эрттирип турар.
Биче чоннар деп кымнарыл ол ?
Биче чоннар (Россия Федерациязының
үндезин чоннары) дээрге 50 муңдан эвээш санныг, ада-өгбелериниң чаңчылчаан
девискээринде чурттап, амыдыралының онзагай бүдүштүг ёзу-чаңчылдарын кадагалап чоруур
чоннар.
Тываныӊ база бир онзагай культуралыг
биче буурай чону ада-өгбелериниӊ төөгүзүн, культуразын кадагалап, арттырып
алган Тожу тывалары 24.03.2000 чылда РФ-тиң Чазааның 255 дугаарлыг «Россия
Федерациязының үндезин чоннарының чаңгыс аай даңзызының дугайында» деп чарлыы-биле
РФ-тиң үндезин чоннарының даңзызынче кирген.
Ол
кайгамчык байырлал уткуштур Чурт-шинчилел чогаалы
болгаш национал библиография килдизинде «Соңгу
чүк болгаш Тыва» деп ном делгелгезин салган.
Делгелгеде Кара-кыс Аракчаа, Павел Зайдфудимниң
«Коренные малочисленные народы севера»
(1999), («Соңгу Чүктүң эвээш санныг үндезин чоннары»); Зоя Донгактың «Мөңге меңги оранында» (2008), («В стране
вечных ледников») деп номнар номчукчунуң сонуургалын оттурар. Зоя Донгак номунда Тываның бир онзагай булуңу –
Мөңгүн-Тайганың бойдузун, ооң чурттакчыларын ол ышкаш Саян-Алтай экспедициязының
шинчилелдерин чечен-мерген дылга бижээн.
Севьян Вайнштейнниң «Тувинцы Тоджинцы» (1961), («Тожу Тывалары»; Константин Говоровтуң «Тоджа»
(1990), «Тожу тываларының
мифтери, тоолчургу болгаш төөгү чугаалары» (2020), (Мифы, легенды и предания
тувинцев-тоджинцев) деп номнарда Тожу кожууннуң дугайында долузу-биле бижиттинген.
Бяяс биле Сереңмаа Хомушкулар «Тоолзуг оран» (2007), («Сказочный край») деп номунда Тере-Хөл шивээзин эң баштай шинчилээн шинчилекчилер болгаш ол кожууннуң чурттакчы чонунуң база төөгүзүнүң дугайында чырытканнар.
Делгелгеде номнарны чурт-шинчилел
чогаалы болгаш национал библиография килдизинге кээп, сонуургап, номчуп болур
силер.
