Тыва литератураның үндезилекчилериниң бирээзи, ховар салым-чаяанныг чогаалчының ынаныштыг, идегелдиг өңнүү – өөнүң ишти, күш-ажылдың хоочуну, күш-ажылчы фронтунуң кежигүнү Мария Давыдовна Сарыг-оол-Черноусова бо чылын 105 харлаар турган.

Ол 1914 ч. апрель 14-те Минусинск хоорайга төрүттүнген. Ада-иези казак уктуг. Ооң элээди үези дайынның аар-берге, аш-чут чылдары-биле холбашкан. Кырган-ада иезинге өскен. Москваның Потемкин аттыг башкы институдун 1948 ч. дооскаш, Кызылдың 2 дугаар школазынга төөгү башкылап эгелээн. Оон улаштыр-ла Тываның чогаалчылар, журналистер эвилелдеринге, идепкейжи хөй-ниитичи чорааны-биле, чогаалчыларның ажыл-амыдыралының дугайында аныяк өскенге суртаал ажылын билдилии-биле чорудуп турган.

«Эвилең-ээлдек, чугаакыр, ак сеткилдиг, олут орбас, идепкейлиг аажы-чаңы-биле Стёпаның (Сарыг-оолдуң) чогаадыкчы ажылынга кончуг эки байдалды тургузуп берген. Чамдыкта ооң чолаачызы болуп, машиназын мунуп алгаш, баар черинге чедирип каар. Чогаалдарын орус дылче очулдурарынга, номнарын парладырынга, ажыл-херээн уштап-баштаарынга аажок дузалажыр» – деп, оларның үежилери сактып чугаалаар турган.

Бо өг-бүлениң бот-боттарын хүндүлежип, деткижерин улус магадаар. Тыва чечен чогаалдың алдын курлавырын тургускан чогаалчывыс Степан Сарыг-оол биле Мария Черноусова Тываның төөгүзүнге балалбас исти арттырып каан, үлегерлиг, интернационалчы өг-бүлелерниң бирээзи чораан. Олар 1949 ч. Москвага Тываның элчин черинге дужуп, таныжып алгаш, өг-бүле тудуп, 35 ажыг чылдар дургузунда эп-найыралдыг чурттап келгеннер.

Мария Черноусова Степан Агбановичиниң чырык черден чарлып чорутканының соонда, ынак эжинге бердинген сеткилинден, ооң ажыл-херээн уламчылап, чырыкче үнмээн чогаалдарын парладып, очулдуртуп турган. Ол тыва чогаалчыларның ат-алдарын мөңгежидип, музей-бажың тургузарының дугайында айтырыгны көдүрүп, саналдап чораан. Тыва чечен чогаалдың эртинелиг шыгжамырын арттырган Улустуң чогаалчызы Степан Агбанович Сарыг-оолдуң хөрек тураскаалын чонар-даштан шуткуп кылдыргаш, чогаалдарының хол үжүү-биле бижээн кыдырааш дептерлерин, Алдан-Маадыр аттыг национал музейге белекке дамчыдып берген.

Материалды И. Д. Ооржак белеткээн