Монгуш Эзир-оол Сумуяевич – ыраажы,
шии артизи, Тываның алдарлыг болгаш Улустуң артизи
чораан.
Ол 1964 чылдың март 18-те, Өвүр кожууннуң Солчур суурунга, Надежда, Сумуя
Монгуштарның өг-бүлезинге, дун оглу
болуп төрүттүнген. Школачы чылдарындан-на уран чүүл көрүлделериниң идепкейлиг
киржикчизи чораанын, төрээн сууру хамаан чок, бүгү кожууннуң чурттакчылары
билир турган.
1981 чылда Солчур ортумак
школазын чедиишкинниг дооскаш, ол-ла чайын Тываның күрүне филармониязынга
ырының болгаш танцының «Саян»
ансамблинге ажылдап эгелээн. Аңаа ийи чыл хире ажылдааш, эртем чедип алыры-биле,
Кызылдың уран чүүл училищезинче кирип алган. Дуржулгалыг башкыларының ачызында
ырлаарының чажыттарын улам-на хандыр билип ап турда, салым-чаяанныг оолду Москва хоорайда Гнессиннер аттыг күрүнениң
хөгжүм училищезинче өөредип чоруткан.
Эзир-оол Монгуш, 1986 чылда, хөгжүмнүг комедия артизи деп тускай мергежилди чедип алгаш, Тываның
национал театрынга ажыл-ишчи намдарын эгелээн. Үжен чыл ажыг хөглүг-баштак,
каржы-хажагай, кажар-оптуг дээш, аңгы-аңгы рольдарны ойнап, көрүкчүлерниң үнелелин чаалап ап келген. Бодунуң эң-не сонуургаар ролюнга: «Ч. Айтматовтуң «Чиңгис
хаанның ак булуду» деп төөгүлүг шииде эрес, дидим Абадалипти бедик
көдүрлүүшкүннүг ойнааным, уттундурбас
улуг чедиишкинним» – деп сеткил ханып, чугаалаар чораан. Ол ышкаш Н.Островскийниң «Ядамыкта яла чок» деп
шиизинде Любовь Торцовтуң, М.Горькийниң «Ирейде» – Мастаковтуң,
өлүм чок «Хайыраан
ботта» – Кенден-Хуурактың, Эдуард Мижиттиң «Кым сен, Сүбедей-Маадырда» – Чиңгис-Хаанның, «Кара-Дагның казыргызында» – Самбажыктың, Фигейронуң «Эзопта» – Эфиоптуң рольдарын ойнааны кайгамчык.
Чугаа-домааның чарт, өткүт,
тодазы-биле эш-өөрүнден ылгалып, амыдыралды сценадан хөйнүң мурнунга олчаан кылдыр көргүзүптер онзагай овур-хевирге
ойнап шыдаарын байлакшыдып, бадыткаан, көрүкчүлерниң сонуургалын «чүшкүрген» ынак артизи, ховар үннүг ыраажызы.
Ат-сураглыг,
салым-чаяаны угдунмас, артист мергежилинге ындындан бердинген Эзир-оол
Сумуяевичиниң күүсеткен ырылары,
ойнаан рольдары Тыва национал театрның сценазынга кезээ мөңгеде артары чугаажок.
Материалды И.Д.Ооржак белеткээн.
