Эрес-дидим маадырның
эрткен оруу алдар-мактал!
Чүргүй-оол Намгаевич Хомушку – Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, танкист, Совет Эвилелиниң маадыры, Тыва чоннуң алдарлыг оглу. Ол 1918 ч. май 18-те Барыын-Хемчик кожууннуң Хөнделең суурга ядыы араттың өг-бүлезинге төрүттүнген. Бичиизинден эгелеп, амыдыралдың аар-бергезин көрүп өскен болгаш тура-соруккур, шыдамыккай эр бооп өзүп келген.
1936 ч. Тываның Араттың революстуг шериинче келдирткен. Аңаа ол баштай аревэге, оон ТАРН-ның хүрээлеңинге кирген. Шериг хүлээлгезинден халажып келгеш, «Тувтранска» чолаачылап ажылдаан. 1941 ч., 23 харлыг аныяк оол тургаш, ол бүдүрүлгениң эң-не кызымак, шалыпчы чолаачыларының бирээзи апарган. Мурнакчы ажылы дээш,ону Тываның Биче Хуралының Хүндүлел бижии-биле шаңнаан.
Дайын эгелээри билек, биче лейтенант Хомушку Чүргүй-оол фронтуже чоруур дугайында билдириишкин бижээн. Ооң дилээн хүлээп көргеш, 1943 ч. майда, Тывадан эки турачыларның баштайгылары, 11 танкистерниң аразында, ону база фронтуже чоруткан. Кадыг-дошкун демиселге оларның эрес-маадырлыг чоруктары төрээн Тывазын алдаржыдып турган.
«Бир-ле катап мындыг таварылга болган. Киев областа Рыжановка-Кобыляки деп суурнуң девискээринге чидиг тулчуушкун болган. Аңаа Хомушку Чүргүй-оол бодунуң танкызы-биле фашистерни хөме тавартып-ла кирген. Дайзынның 2 үгер-боозун,7 пулемёдун, танк адар боозун чуура бастырбышаан, хөй дириг күштү чок кылган». 1944 ч. март 13-те Чүргүй-оол шак ындыг маадырлыг чорукту база катап кылган.
«Т-34» деп танкының механик-чолаачызы Хомушку Чүргүй-оолдуң өлүм чок маадырлыг эрес-дидим чоруу бүгү чуртка тарай берген. Тыва улустуң оглу Хомушку Намгаевич Чүргүй-оолга Совет Эвилелиниң Маадыры деп атты ССРЭ-ниң Дээди Совединиң Президиумунуң 1945 ч. март 24-те чарлыы-биле тывыскан. Ол Ленин болгаш Ада-чурт дайынының ийиги чергези орденнер-биле, «Кызыл сылдыс» дээш, хөй-хөй медальдар-биле шаңнаткан.
Дайын соонда, Хомушку Чүргүй-оол төрээн Тывазынга чанып кээп, Тес-Хем кожууннуң Берт-Даг сумузунга, хөй чылдарда күш-ажылга идепкейлиг киржип, аныяк өскенниң патриотчу кижизидилгезинге төлептиг үлүүн киирип, арга-сүмезин кадып, амыдыралыныңсөөлгү хүннеринге чедир чурттаан.
Тыва чоннуң алдарлыг, маадырлыг эрес-дидим оглунуң ады-биле Кызыл хоорайның бир кудумчузун, Тес-Хем кожуунда суурнуң адын адаан, Берт-Даг суурда, парк аксында маадырлар аллеязында тураскаалын тургускан.
Тыва Республиканың Чазааның шиитпири-биле, Улуг Тиилелгениң 60 чыл оюн таварыштыр ЯК-42 агаар суднозунга тыва эки турачы, Совет Эвилелиниң Маадыры, Хомушку Намгаевич Чүргүй-оолдуң адын тывыскан.
Төрээн чурту дээш, төрел чону дээш, амы-тынын харамнанмайн демисежип чораан маадырның ажыл-херээн амгы салгалдарга билиндирип, салгалдан салгалче сактып, мөгейип чоруулуңар.
Хомушку Намгаевич Чүргүй-оол 1978 ч. июль 10-да мөчээн.
Чүргүй маадыр – чүрээвисте
Кызыл чечек, сарыг чечек
Кыш-даа четпес – харааданчыг.
Кыраан деп сөс, мөчээн деп сөс
Кымны-даа ойбас – хомуданчыг.
Берт-Даг сууру көстүп турар
Бедик тейде салган хөөр бар.
Бөдүүн кижи – Чүргүй маадыр
Бөгүн ында «удуп» чыдар...
Кырган, чалыы кым-даа келзе,
Кызыл чечээн хөөрге салыр.
Чүге дизе чүректерде
Чүргүй маадыр чурттавышаан…
Сактырымга, Чүргүй маадыр
Чаңнык-диӊми аразында
Танкызын башкарбышаан,
Дайзыннарны тиилеп чоруур.
Хоорай, суурда кудумчулар
Колхоз-совхоз, ясли, сад…
Маадырныӊ адын адаан
Барыксанчыг, көрүксенчиг.
Чүге дизе, чурттап чорааш,
Чүргүй маадыр келир өй дээш,
Баскан изин арттырып каан
Барымдаазы шак-ла ол-дур.
Чүректиглер чүреккири –
Чүргүй маадыр ынчангаштың,
Сорук киирер ыры ышкаш,
Чоргааралды төрүп чоруур.
(Ч. Кара-Күске)
