2023 ч. апрельдиң 21-де бистиң
ном саңының национал болгаш чурт-шинчилел чогаалының килдизинге шылгараңгай эртемден,
археолог, төөгү эртемнериниң кандидады, Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаатызы Монгуш
Хүргүл-оолович Маңнай-оолдуң 90 харлаанынга тураскааткан «Тоолчунуң оглу – эртемден, төөгүчү» деп сактыышкын кежээзи болуп
эрткен.
Монгуш Хүргүл-оолович бүгү
амыдыралын төрээн чериниң, ооң чонунуң төөгүзүн шинчилээринге бараалгаткан. Тываның
гуманитарлыг болгаш социал-экономиктиг тускай шинчилелдер институдунда археология
кезээниң эргелекчизи, төөгү эртемнериниң кандидады Лариса Дадар-ооловна Чадамба
солун, билдингир кылдыр ооң ажыл-ижин база ат-сураглыг профессорлар: А. Д.
Грач, Л. Р. Кызласов, М. П. Грязнов болгаш өске-даа эртемденнерниң дугайын келген
аныяк өскенге таныштырган.
Тываның археологтуг
шинчилелдерин чорударынга Монгуш Хүргүл-оолович Маңнай-оолдуң киирген үлүү
кайгамчык үнелиг. 1960 ч. 1985 чылга чедир, 25 чыл дургузунда, Тываның дыл,
литература болгаш төөгүнүң эртем-шинчилел институдунуң (ТДЛТЭШИ) археологтуг экспедициязын
удуртуп, Тываның чонунуң эрте-бурунгу база ортаакы чүс чылдарда бүгү үе-чадалар
аайы-биле хөй санныг янзы-бүрү тураскаалдарын шинчилээн.
Монгуш Хүргүл-оолович Маңнай-оолдуң
киржилгези-биле Тываның скифтер үезинде кандыг байдалга турганын, Аржаан I, II
базырыктарындан казып тыпкан алдын эдилелдер бистиң девискээрге кончуг
бурунгаар депшилгелиг кижилер чурттап чораанын бадыткаан. Аржаандан тывылган
материалдарны Россияның болгаш даштыкының эртемденнери кижи төрелгетенниң чаа
эраның мурнуку муң чылынга хамааржыр үе-чадазын өөренип шинчилээринге ажыглап
турары, ук материалдарның эртемге улуг салдарлыын херечилеп турар.
Хемчегни Кызылдың 2 дугаар
ортумак школазының 10-гу клазының өөреникчилери, Тываның Күрүне университединиң
төөгү салбырының сургуулдары улуг сонуургал-биле дыңнааннар. Сактыышкын кежээзи
өзүп орар аныяк өскенге ажыктыг, чуртунуң төөгүзүн билип алырынга ужур-дузалыг
болган.
