Чүү-даа дижип тургайлар-ла,

Шүлүк чокта чуртталгам чок...

 

Зоя Семис-ооловна Байсалова (Амыр-Донгак) – шүлүкчү, прозачы, очулдурукчу.

Ол 1953 ч. апрель 15-те Тыва АССР-ниң Чөөн-Хемчик кожуунунуң база бир чараш бойдус чурумалдыг Шемиге төрүттүнген. Чадаананың 1 дугаар ортумак школазын, Москваның М. Горький аттыг литература институдун дооскан. Аңаа чечен чогаалдың теориязын ханызы-биле өөренип, быжыг билиг-биле чепсегленип, проза бижиириниң талазы-биле мергежилди шиңгээдип алган. «Тываның аныяктары» солунга корреспондентилеп, радиотелекомпанияга журналистеп ажылдаан.

Чогаадыкчы ажылын шүлүкчү бооп эгелээн. Авторнуң баштайгы шүлүү 1970 ч. «Тываның аныяктары» солунга үнген. Оон бээр ооң шүлүктери «Улуг-Хем» альманагынга тыва, орус дылдарга парлаттынып турган. «Шапкын саарыг» (1979), «Ийи чүрек» (1992) деп шүлүктер чыындыларын үндүрген. Шүлүктериниӊ тематиказы делгем: чалыы назын, чер-чуртунга, авазынга, ажы-төлүнге ынакшылын, чоргааралын, уяралын, бүзүрелин чечен сөстүң дузазы-биле ханы уткалыг илередип чораан.

«Ховуда херээжен» (1993), «Сурас» (1997) деп тоожуларның, хөй санныг, номчуштуг чечен чугааларның автору. Ооң чогаалдары орус, казах, бурят, моол дылдарже очулдуртунган. А. Ахматованың шүлүктерин тыва дылче очулдурган.

Зоя Семис-ооловна Россияның Чогаалчылар болгаш Журналистер эвилелдериниң кежигүнү. Ол 2003 ч. чырык өртемчейден чарлып чоруткан.

Чүткүлүм

Кижилерде аажы-чаңнар янзы-бүрү,

Хилис черге халактап-даа чоруурлар бар.

Ынакшылче, арын-нүүрже дүкпүрүпкеш,

Ыят чокка сула чаңнап чоруурлар бар.

Бодум хуумда аажы-чаңым база чиктиг,

Бодалдарның агымынче дүлнү бергеш,

«Ыыттавас, чазык эвес бүдүштүг» деп,

Ында-хаая чеме-хала дыңнаар-даа мен.

Чадаана хем төндүр акпас саарыы дег,

Чамдык өйде өде-чара хөөрей бээр мен.

Уян чүрээм шимиредир хире-хире,

Улуг тынып, муңгарай-даа бергилээр мен.

Ынчалза-даа тыва кижи хөңнү чымчак,

Ызыртынып, улуурганып чорбазым шын,

Өскен уям аралашкан арат чонум,

Өндүр ырга алдаржыдар чүткүлүм ол.

(1976, З. Байсалова)

   

Материалды И. Д. Ооржак белеткээн.