Шаанда чѳргек солчур деп ёзулал турган. Уруглары кавайда чыдырда-ла,
оолдуг, кыстыг болган аалдың ада-иези келир үеде кудашкылар болуру-биле,
уругларының чѳргектерин солчуп алыр.
Ол ёзулалды колдуунда-ла оолдуң
адазы кылыр. Чижелээрге, кожазы аалга кыс уруг тѳрүттүнген болза, ол аал-биле
келир үеде кудашкылар болуп, эдержип чурттап болурун оолдуң ада-иези аразында
дугуржуп, сүмележир. Чѳргек солчур дээн болза, чѳргекте оглун чешкеш, бир
чѳргээн ачазынга ап бээр. Ачазы чѳргээн хойлап алгаш, «Чѳргек солуп келийн» –
дээш, кожаларынче чоруптар. Кыс уруглуг болган аалга келгеш, мендилежип,
таакпылажып, шайлаар. Ооң соонда келген херээн тайылбырлап чугаалааш, оглунуң
чѳргээн хонундан ужулгаш ап бээр. Уругнуң ада-иези чѳпшээрешкен болза, ол
чѳргекти алгаш, уруунуң чѳргээн чешкеш, адаанга чадып кааш, уруунуң чѳргээн
алгаш, ачазынга ап бээр. Ол үеден эгелеп, оол биле уругнуң салым-чолу каттыжып калган
деп чугаалажырлар.
Оглу ѳзүп, ѳгленир үези чедип
келирге: «Сен бичии туруңда, ол аалдың уруу-биле чѳргек солушкан бис, ынчангаш
ол аалдың уруу-биле ѳгленир ужурлуг кижи-дир сен» – деп, ужур-чѳвүн чугаалап
тайылбырлаар. Оол ада-иезиниң шиитпиринге удурланмас, ону ыяап-ла күүседир
турган. Чүгле кандыг-бир чылдагаан-биле оол азы кыс чок болган таварылгада,
ѳске кижи-биле амыдыралын тып чоруй баар.
Амгы үеде аныяктар ада-иезиниң
сүмезин тогбайн баарлар.Ада-иези дугуржуп каан-даа болза, оларның-биле
чѳпшээрешпейн баарлар. Аныяктар боттары тыпчып ап, сеткилинге тааржыр кижи-биле
ѳгленир апарган. Ынчалдыр боттары тыпчып алырга, ону оол, кыстың шавызы катчып калган
дээр.
Материалды А. С.
Пушкин аттыг Наионал ном саңының
редактору Момбулай
Оралмаа Полина Серенниң
«Хомду
тываларының куда ёзулалы» деп статьязындан белеткээн.
