Салчак Өдекеевич Тамба – шүлүкчү, журналист, ССРЭ-ниң Журналистер эвилелиниң кежигүнү, тыва журналистиканың бир дугаар тургузукчуларының бирээзи.

Ол 1918 ч. март 15-те Каа-Хем кожууннуң Оштан деп черге ажылчын араттың өг-бүлезинге төрүттүнген. Чайлаг школазының эге клазын доозуп алгаш,1939 ч. Алтайның Ойрот-Тура (Горно-Алтайск) хоорайынга көдээ ажыл-агый техникумун база 1949 ч. Кызылга совет-партия школазын дооскан. Чаа тыва бижик башкылап, партия ажылдарынга ажылдап чораан. 1951 ч. эгелеп, «Шын» солунга чогаал ажылдакчызы бооп, ниитизи-биле 28 чыл ажылдаан.

Чогаал ажылын 1942 ч. эгелээн. Ооң эң баштай бижээн шүлүү «Капитан Гастеллога» деп шүлүү «Дайынчы кыйгы» (1943) деп номга үнген. Баштайгы ному «Доңгада кадык» 1955 ч. чырыкче үнген. Бо чогаалдың сюжедин автор улустуң кочу-шоодуглуг тоолдарындан алган дээрзин хоочун шүлүкчү Ю. Ш. Күнзегеш демдеглээн. Тыва чогаалдың кочу-шоодуглуг чогаалдарының эге хөреңгизин тургусчурунга чогаалчының үлүг-хуузу бар дээрзин чогаалчы эш-өөрү бадыткаан. Дараазында чылдарда «Мээн ырым» (1956), «Шүлүктер» (1960), «Мээң байым» (1960), «Чоннуң үнү» (1968), «Бичии дургун» (1973), «Амыргалаар» (1978) деп номнары парлаттынган.

Салчак Тамба А. С. Пушкинниң, М. Ю. Лермонтовтуң, Н. А. Некрасовтуң шүлүктерин,  А. Фадеевтиң «Чылча шавыышкын», Абдулла Каххарның «Хензиг кушчугаш», «Эрес кыс Саида», С. Бабаевскийниң «Алдын сылдыстың кавалери», А. Кутуйнуң «Чоруттунмаан чагаалар», Ю. Шестаковтуң «Көжүлдениң көк хады» деп чогаалдарын тыва дылче очулдурган. Ооң бижээн чогаалдары орус, тыва дылдарда үнгүлээн.

Салчак Тамбаның чогаалдарынга тыва литератураның критиги А. Калзан, шүлүкчүлер С. Козлова, О. Сувакпит болгаш өскелер-даа сайгарылгаларны кылып, үнелелди бергеннер.

Журналист Куулар Чаш-оолдуң сактыышкынындан: «Салчак Тамбаның чогаалдары-биле школачы чылдарымда-ла таныш мен. Ол үеде «Доңгада кадыктың» автору сонуурганчыг чогаалдар манаар, “чем эрээр” чогаалчыларымның бирээзи...».

«1941-45 чылдарда Совет Эвилелиниң Ада-чурттуң Улуг дайынының чылдарында шылгараңгай күш-ажыл дээш» деп медаль-биле шаңнаткан.

Тываның төөгүзүнге көскү черни ээлеп, арат-чонну, аныяк салгалды кижизидеринге боттуг үлүүн киирген, могаг-шылаг чок, чогаадыкчы журналистиң, чогаалчының ажылы амгы болгаш келир үеде салгалдарга чаагай үлегер-чижек болур.

Ол 1983 ч. март 16-да мөчээн.

С. Ө. Тамбаның чогаалдарының даңзызы А. С. Пушкин аттыг национал ном саңының библиографтыг номунда бар.

Мээң байым

Мээң байым:

Каас-коя хепте эвес,

Кармак долу акша эвес,

Чыргап орар кожай эвес,

Чыжыр алдын ширээ эвес,

Чыраа саяк аът-даа эвес,

Чычаан-терге ээзи эвес,

Арга-оптуң хөйү эвес,

Албан-дужаал улуу эвес.

Мээң байым:

Кадыыр, маска тударымда,

кадыг чымыш тоовазымда,

Чораан бодум бөдүүнүнде,

Чонум-биле иштежимде

Дужаал улуу сүрбезимде,

Туружумну ээлээнимде,

Арыг-шынчы сеткилимде,

Ажы-төлүм көвейинде.

(Салчак Тамба. 1962)

  

Литература:

1. Салчак, Тамба Мээң байым /Тамба С. – Кызыл : ТывНҮЧ, 1964. – 37 ар. – Сөзүглел : дорт.

2. Салчак Одекеевич Тамба : [ооң дугайында]. – Сөзүглел : дорт // Тываның чогаалчылары = Писатели Тувы / тург. М. Б. Ховалыг. – Кызыл, 2001. – Ар. 36.

3.  Танова, Е. Т. Салчак Одекеевич Тамба : [ооң дугайында] / Тываның чогаалчылары : намдар-төөгүзү, ажыл-чорудулгазы / Е. Т. Танова. – Кызыл : ОАО «Тываполиграф», 2013. – Ар. 46. – Сөзүглел : дорт.

Материалды И. Д. Ооржак белеткээн.