Азия Төвү Тывавыстың
Аңгы- башка булуңнарын,
Ава бойдус чаяап берген
Алдын, мөңгүн байлактарын,
Ажыл-ишчи маадыр чонун
Алгап-йөрээп, ыдыкшыдайн.
Серенот Нина Даш-ооловна – шүлүкчү, прозачы, журналист,
драматург.
Ол 1952 ч. декабрь 13-те Өвүр кожууннуң Дус-Даг сумузунга хөй ажы-төлдүг өг-бүлениң дун кызы болуп төрүттүнген. Школачы чылдары Торгалыг
суурга эрткен. Өөренип тургаш, артист болуксаар турган, ынчалза-даа
кырган-авазының сүмези-биле 1971 ч. Кызылдың эмчи училищезинче кирип алган.
Училищени чедиишкинниг дооскаш, ажылчын базымын Улуг-Хемниң Хайыракан суурунуң
эмнелгезинге акушер болуп, харыысалгалыг ажылче шымнып кирген. 15 чыл
дургузунда Кадык камгалал шугумунга ажылдаан.
1986 ч. Кызылдың күрүнениң башкы институдунуң дыл, литература салбырын бот
өөредилге-биле дооскаш, Хайыракан школазынга интернат эргелекчилеп, социал
педагогтавышаан, аныяк салгалды төлептиг аажы-чаңга, эш-өөрүнге
үлегерлиг, төрээн черинге ынак болурунга кижизидип, кадык болурунуң
үндезиннерин суртаалдап келген. Хоочуннар аразында тургустунган «Хөгжүмчү»
ыры-хөгжүм ансамблиниң идепкейлиг киржикчизи.
Нина Даш-ооловнаның журналистика курстарынга билиг чедип алганы халас
барбаан, 1997 ч. 2005 чылга чедир «Тыванын херээженнери» деп солунга редакторлап, республиканың
солун-сеткүүлдеринге бөдүүн ажылчындан эгелээш, ат-сураглыгларынга чедир
чырыдып, бижип чораан.
Чогаал ажылын 1986 ч. эгелээн. Баштайгы номчугажы 1996 ч. «Чимистер» деп ат-биле
чырыкче үнген. Дараазында чылдарда «Төнчү чок ынакшыл» (1997), «Ырым аялгазы» (2001), «Чуртталгамның
чурумалдары» (2010), «Бодалдарым бодаралы» (2022) чылдарда шүлүктериниң номнарын үндүргүлээн.
2002-2003 чч. «Тыва Республиканың херээженнери» деп очерктерни белеткеп кылган. 2014 ч.
«Хаяаланган чырык» деп үш аңгы шиилерни чогаадып бижээн. «Дайынчының
ажыттынмаан чажыттары» (2020) деп ному номчукчуларның кичээнгейин хаара тудуп,
улуг үнелелди алган. Ол номда Ада-чурттуң улуг дайынының киржикчизи чораан, Вера
Байлактың дугайын тодазы-биле номчукчуга чедингир бижээн.
А. Пушкинниң, Л. Лермонтовтуң, С.
Есенинниң шүлүктерин тыва дылче очулдургулаан.
Нина Даш-ооловна Серенот Тываның алдарлыг ажылдакчызы, Россияның
журналистер, Тываның чогаалчылар эвилелдериниң кежигүнү, күш-ажылдың хоочуну,
Россияның Херээженнер эвилелиниң медалы-биле шаңнаткан.
Онзагай
талалыг чогаалчывыстың ады-биле Өвүр кожууннуң Ак-Чыраа сумузунуң ном
саңын адаан.
Тыва оолдар
Буян долган сеткил чүрээ кыптып чоруур,
Бурган чаяан күчү-күжү кызыгаар чок,
Чери-чурту аймак-чоннуң херээ дээнде
Черле шыдаар, бүзүрелдиг тыва оолдар...
Өгбелерниң төөгүзүнден үлегерлээн
Өндүр чоргаар маадырларны дөзээн силер,
Сүбедейниң овурунга өскерлиш чок
Сүрлүг күштүг, түрлүг силер тыва оолдар.
Келир өйнүң эге башкы изин сомнаар
Кенен чаштың ынаныштыг адалары,
Эки кылган үүлеңер балалбазын
Эчис ханы чуртталганың судалдары-тыва оолдар. (Н.Серенот)
Литература:
1. Комбу, С. С. Серенот Нина Даш-ооловна : [о нем] / С. С. Комбу – Текст :
непосредственный // Тувинская литература : словарь / С. С. Комбу. –
Новосибирск, 2012. –258 с
2. Серенот, Нина Чуртталгамның чурумалдары / Серенот Н. – Кызыл : ТывНҮЧ, 2010. – 124 ар. – Сөзүглел : дорт.
3. Серенот
Нина Даш-ооловна : [ооң дугайында].
– Сөзүглел: дорт
//Тываның чогаалчылары = Писатели Тувы / тург. М. Б. Ховалыг. – Кызыл, 2001. –
Ар. 65.
Материалды И. Д.Ооржак
белеткээн.
