Тюлюш Кызыл-оол Дадар-оолович – чогаалчы, композитор, журналист.

Ол 1932 ч. октябрь 19-та Өвүр кожууннуң Торгалыгга төрүттүнген. Кызылдың 2 дугаар школазын дооскаш, башкы училищезинче өөренип кирип алган. Училищени чедиишкинниг дооскаш, Көдээ ажыл-агый техникумунга, школаларга башкылап, Эрзин, Тес-Хемге культура салбырын удуртуп, Чаа-Хөлдүң культура бажыңынга директорлап ажылдаан. Ленинградтың дээди литературлуг курстарының журналист деп мергежилин чедип алгаш, 1960 ч. эгелээш, «Шын» солунга, чогаал килдизинге, редакторлап ажылдаан.

Тюлюш Кызыл-оолдуң чогаал ажылынче оруу 1951 ч. «Чуңгу» деп шүлүү-биле ажыттынган. 1962 ч. «Чылгычының хөөмейи» деп аттыг шүлүктериниң чыындызы номчукчуларның сонуургалын дораан-на хаара туткан. Дараазында чылдарда «Соруктуг бригада» (1964), «Үнелиг эртине» (1967), «Сергеге шелдирипкен» (1970), «Бугага үстүртүпкен» (1986) деп номнары парлаттынган.

Тыва литературага шоодуглуг чечен чугааларның хевирлеттинип тургустунарынга бодунуң үлүг-хуузун киирген. Ооң чечен чугаалары чаагай амыдыралды бужартадып турар багай чаңчылдарны: оорларны, төтчеглекчилерни, корум- чурум үүлгедикчилерин, мегечи, мактаныкчыларны уран-чечен деңнелгелиг, дузаашкынныг сөстерни ажыглап, сойгалап илереткен. Ооӊ баштак, солун, шоодуглуг чечен чугаалары кижизидикчи салдарлыг.

Чогаал бижииринден аңгыда, Г. Гогольдуң, А. Чеховтуң, М Зощенконуң чогаалдарын тыва дылче чедимчелиг очулдурган.

ССРЭ-ниң, Тыва Республиканың журналистер эвилелиниң кежигүнү. Ооң дугайында Кызылдың уран чүүл училищезиниң башкызы Алла Платонычева мынчаар сактып бижээн: «Аныяк журналистиң сонуургалдарының хөй талалыын магадап ханмаан мен, чугаалажып олурар кижизин бодунуң кичээнгейинче дораанче чыыра тырттып киире бээр, кайгамчык мерген угаанныг, баштаксымаар, тайга кезип,аңнап чораанының ужуралдарын хөөрей бергенде, үе-шак-даа эрткени билдиртпейн баар...».  

Ол 1969 ч. октябрь 12-де мөчээн.

 

Күскү арыг

Сарыг бүрү дүжүп баткаш,

Чамап кошкан чоорган ышкаш,

Алаак иштин шыва каапты

Чавыт терек баарында

Аккыр кодан чаштып чыдыр

Холурааштыг кара сугда,

«Кодан чылгы» эштип чорлар. (1958 ч.)

 

Ооржак И. Д. белеткээн.