Чайгаар бойдустан чаяаттынган башкы
Сүүр-оол Хүргүлекович Ондар билдингир башкы, ат-сураглыг мөге, хөй-ниитичи,
РСФСР-ниң спорт мастери, Тыва АССР-ниң күш-культуразының алдарлыг ажылдакчызы,
Республика Ордениниң эдилекчизи, Тыва Республиканың «Арзылаң»
мөгези.
Ол Сүт-Хөл
кожууннуң Кара-Чыраа сумузунда Ийи-Дыт деп черге
1930 ч. июнь 2- де
төрүттүнген. Суг-Аксының 7 чыл школазын кончуг эки демдектерлиг
дооскаш, кожууннуң улус өөредилге килдизиниң айтыышкыны-биле Манчүректиң чайлаг
школазынга башкылап, удуртукчузунга чедир, амыдыралдың дески эвес оруунче кирипкен. Чайлаг
школазынга ажылдап турган үелеринде, шаптараазыннар турган-даа болза, башкының
олут-чыдын чок шудургу, тура-соруктуг күжениишкини-биле школаның амыдыралы, ылаңгыя
сан, тыва дыл, күш-культура кичээлдери сонуурганчыг, чедиишкинниг,
эки түңнелдерлиг болуп турганын чылдың часкы хыналдаларының үезинде илереп
турган.
Сүүр-оол Хүргүлекович 1953-1957 чылдарда Хөр-Тайга, Кызыл-Тайга, Караа-Чыраа школаларынга директорлап ажылдаан. 1959 ч. Кызылга Областың совет партия школазын дооскаш, Алдан-Маадыр сес чыл школазының директорунга база удаваанда Суг-Аксы школазының директорунуң бүдүрүлге өөредилгезиниң талазы-биле оралакчызы кылдыр томуйлаткан. Ол чылдарда Областың школаларының бүдүрүлге бригадаларының аразынга көргүзүглер талазы-биле Суг-Аксы школазы бирги черни удаа-дараа ап турган.
1963 ч. Партия обкомунуң деткиишкинни-биле база Чырыдыышкын сайыдының шиитпири-биле мөге шыырак, дуржулгазы четчир кижи дээш, Сүүр-оол Хүргүлековичини Улуг-Хемниң Ак-Туругда өскүстер школазының директору кылдыр чоруткан. Чаа черге ажыл-агыйы шуудап, башкыларның саны эвээш-даа болза, аразында деткижип, сүмележип, алыс боду хөглүг, оюн-баштакты удуртулгага дээштиг кылдыр ажыглап шыдаар, кара ажылдан чалданмас, херек апарганда үлегери-биле улусту эвилелдептери-биле өөреникчилерниң, башкыларның бүзүрелин дораан-на чаалап алган. Оон бээр-ле мөге башкының амыдыралы Тываның база бир улуг кожууну Улуг-Хем-биле, ооң чону-биле тудуш харылзаалыг бооп артып калган.
Сүүр-оол
Хүргүлекович башкылаашкын ажылынга база хүрешке, хөккейге, хол бөмбүүнге, шыдыраага,
стол теннизинге бир дески кайгамчык хандыкшылдыг кижи чораан. Ол бодунуң билиг-мергежилин,
арга-дуржулгазын чалыы салгалга, ада-иелерге, үежилеринге ханы эртем-билии, чаагай,
чымчак сеткили база ажыл-херээ-биле үлегер-чижектиг болурун, херек кырында амыдыралга боттандырып шыдаан, чайгаар бойдустан чаяаттынган башкы.
