Салчак Калбак-Хөрекович Тока 1901 чылдың декабрь 15-те, Кыдат
империязының Салчактар кожуунунга, хөй уругларлыг, ядыы арат Тас-Баштыгның эң
хеймер оглу болуп төрүттүнген. Ооң чаш чораан чылдары, Каа-Хемниң каас-чараш бойдус чурумалдыг
черлериниң бирээзи, кыжын-даа доңмас,
шулурткайнып агып, бадып чыдар Мерген хемниң эриинге (амгы Каа-Хем кожууннуң Сарыг-Сеп
суурунуң чоогунда чер), өске тыва
уруглар-биле бир дөмей, чединмес, түреңги байдалга эрткен.
Салчак Тока
тыва литератураның үндезилекчилериниң бирээзи. Прозаик, драматург. Ол чогаал ажылын 1930 чылда «Самбукайның
чугаазы» деп баштайгы тыва тоожуну бижииринге киржилгези-биле эгелээн. 1931
чылда «Кинчини үзе шапканы» деп чогаалы
парлаттынган. Ол-ла чылдарда «Херээжен»
(1935), «Үүр даргазынга үш чыл болдум», «Дөңгүр-оол» (1938) деп шиилерни
бижээн. Ол «Мээң сактыышкыным» (1941), «Тос чадырда» (1944), «Ада көрбээнин
оглу көөр» (1963), «Чаа Тыва» (1964), «Ийи хемниң баштары» (1965),
«Хайыраканчылар» (1971), «Чогаалдар чыындылары» (1976-1977) база оон-даа өске номнарның автору. Чогаал бижиир
салым-чаяанныг болганы-биле делегейге сурагжаан ( 1943-1963 чылдарда) «Араттың сөзү» деп трилогияны
бижээн. Ол чогаалының номнары 1951, 1967, 1968 чылдарда үнгүлээн. Бот-намдарлыг
бо чогаал ССРЭ-ниң улустарының болгаш делегей чоннарының чээрби тос аңгы-аңгы
дылдарында очулдуртунган. «Каргыга
чорааным», «Бөрүлерни аңнаары» деп чечен чугаалары, «Тос чадырда» деп тоожузу
тыва литератураның алдын фондузунда кирген.
1942 чылдан эгелеп Тыва Арат Республиканың, 1945
чылдан бээр ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү чораан. Тываның Улустуң
чогаалчызы атты алган. Тываның совет чогаалчылар Эвилелиниң даргазы кылдыр база
томуйлаткан.
Салчак Тока шылгараңгай күрүне
ажылдакчызы чораан. Ол, 1944-1973 чылдарда, СЭКП Тыва обкомунуң бирги секретарынга
ажылдаан. Ооң удуртулгазы-биле Тыва - ажыл-агыйның, культураның, эртем-билигниң
бүгү адырларының талазы-биле бурунгаар хөгжүлдени чедип алган.
Ол Социалистиг Күш-Ажылдың маадыры,
«Кадыыр биле Маска» деп алдын Сылдыс-биле, Ленин болгаш ССРЭ-ниң Күш-ажылдың Кызыл Тук, ТАР-ның Республика орденнери-биле, «Күш-ажылга шылгарал дээш», «Германияны
тиилээни дээш» медальдар-биле база
генерал-лейтенант шериг эргелиг, «ССРЭ-ниң кызыгаар шерииниң тергиини»
хөрек демдээ дээш, оон-даа өске шаңналдарның
эдилекчизи.
Хүндүлүг
номчукчулар! С. Токаның чогаалдарының долу библиографиязын А. С. Пушкин аттыг
Национал библиотеканың национал болгаш чурт-шинчилел чогаалының килдизинде
библиографтыг айтыкчыдан көрүп, таныжып, номчуп ап болур силер.
