(1946-2008)
Чкалов Сааяевич Мандыынчы 1946 ч. февраль 15-те мөңге меңгилерлиг Мөңгүн-Тайга кожууннуң Каргы сумузунуң Хүрең-Тайга деп черге төрүттүнген.
Ол школачы тургаш-ла, концерт көрүлделеринге шүлүк чугаалап, билдингир чогаалчы Салчак Молдурганыӊ эрттирип турганы чечен чогаал бөлгүмүнүң кичээлдеринге киржип, бижип алган шүлүктери дээш, мактадып-даа турган. Ч. Мандыынчы школачы базымнарын Мугур-Аксынга эгелээн. Кызылдың 2 дугаар школазын 1965 ч. дооскаш, Совет Армияның хүрээлеңинге албан хүлээлгезин эрттирген. Шеригден халашкан соонда, ол Мугур-Аксының культура бажыңынга удуртукчу бооп ажылдап эгелээн. Ажыл-амыдыралының аайы-биле, 1970 ч. чайынында, Кызылга көжүп келгеш, «Тыванын аныяктары» солунга килдис эргелекчилеп, харыысалгалыг секретарь болуп ажылдаан. Ооң шүлүктери тыва, орус дылдарда «Улуг-Хем» сеткүүлүнге, республика солуннарынга удаа-дараа парлаттынып турган. «Мээң Тывам эргизиңзе» деп баштайгы шүлүктериниң ному 1990 ч. чырыкче үнген. Ийи дугаар ному «Амыдырал баганазы» (2006), үшкү ному «Силерге тураскааттым» (2010) үнгүлээн. Чогаалчының дөрткү ному «Чогаал үнзе, дыжым ханар» (2017), чогаалчы чок апарган соонда чырыкче үнген.
Ооң шүлүктериниң тематиказы янзы-бүрү: төрээн черинге ынакшылы, онзагай агаар-бойдузу, бөдүүн ажыл-ишчи кижилерни алгап-мактаан дугайы, ооӊ-биле дараалаштыр ниитилелдиӊ бо үеге чедир безин шиитпирлеттинмейн турар чидиг айтырыгларын дидими-биле сойгалап, амыдыралдың хөлегеленчек талаларын элдээрти чуруп көргүскен одуруглар илередиринге сундулуг чогаалчы дээрзи номчукчуларга билдингир апарган.
Мандыынчы Чкалов Барыын-Хемчик кожууннуң «Хемчиктиң сылдызы» солунунга редакторлап, солунчунуң чымыш долган ажылын харыысалгалыг башкарып турган. Ону таныыр-билир эш-өөрү солуннуң «ажылчын аъды» дижир турган.Ооң-биле кады «Мажалык» чечен чогаал каттыжыышкынын он ажыг чыл дургузунда, чогаадыкчы дилээшкиннерниң оруун тып, удурткан. Ук каттыжыышкындан ат-сураа блдингир чогаалчылар: М. Ховалыг, А. Бегзин-оол, С. Сарыг-оол, Л.Ооржак болгаш өскелерниң-даа аттары чонга билдингир, таныш болу берген.Чечен чогаалдың идепкейлиг киржикчилери, мажалыкчыларныӊ «Ак-көк хемнер» деп чыынды номун үндүреринге улуг дузазын көргүскен. Ол чылдар ооң чогаал ажылынга дүжүткүр, арга-дуржулга талазы-биле өзүлдениң чылдары болган.
ССРЭ-ниң Журналистер, Тываның Чогаалчылар эвилелдериниң кежигүнү, билдингир журналист, хоочун шүлүкчү, чүгле чогаал бижиири-биле кызыгаарланмайн, хөй-ниити ажылынга база идепкейлии-биле киржип чораан. Ол 1993–1998 чылдарда Тыва Республиканың Дээди Хуралының бирги чыыжының депутады болуп, Ак-Довурак хоорайны төлээлеп, Тыва Республиканың социал-экономиктиг сайзыралынга боттуг улуг-хуузун киириштирип, үлүүн киирген.
Ол 2008 ч. мөчээн.
Дезиг аътты чадаг тудуп мунары дег,
Чаңгыс хүннүң аас-кежиин сүрүп чордум.
Тенек чорааш чуртталгамның чеже кезиин
Чарыпканым, садыпканым сагынмадым.
«Эр хей-дир сен, чуур-ла» дишкеш, чамдык улус
Эртенинде какпалап каан боор чорду.
Эзеримден ынчалза-даа, аңдарылбаан,
Эжим-өөрүм аразында челзип ор мен.
Өөредилгең-сургуулуң дээш четтирген мен.
Өөрүшкү, когаралды деңге көрдү.
Эки хүннер сенде дөмей көвей болган,
Эглип келбес эрткен үем, байырлажыыл. (Ч. Мандыынчы)
Материалды И. Д. Ооржак белеткээн
