( 1925–1990)
Аракчаа Раиса Ажыевна – Тываның төөгүзүнде база бир билдингир, ус-шевер баштайгы херээжен даш болгаш ыяш чонукчузу, РСФСР-ниң И. Е. Репин аттыг Күрүне шаңналының лауреады (1973), Тыва АССР-ниң алдарлыг чурукчузу (1975), ССРЭ-ниң Чурукчулар эвилелиниң кежигүнү, оон-даа өске хөй санныг шаңнал-макталдарның эдилекчизи чораан.
Ол 1925 ч. декабрь 10-да Улуг-Хем кожууннуң Кара-Тал деп черге малчын араттың хөй ажы-төлдүг өг-бүлезинге төрүттүнген. Ооң чуруттунуп, чазаныр салым-чаяаны иезиниң талазындан келген. Авазы ол чоок-кавының алдын холдуг, ус-шевер даараныкчызы, даайы ыяштан янзы-бүрү эт-херексел чазаар, дарган кижи чораан. Оларның чанынга, ылаңгыя даайының ыяштан чазаан ажылдарын чарашсынып, «өттүнчек өөренир» дижири дег, чөвүрээден дириг амытаннар дүрзүлери өттүнүп чазаар турган. Ол эрте-ле, бодунуң амыдыралын тудуп, ис башталып, шуудай берген.
1941 ч. чазынында, он алды харже кирип тургаш, даайының уругларын карактажып, алчып бээри-биле, Кызыл хоорайга бир дугаар келгени ол. Бирги ажылчын базымы өөредилге-бүдүрүлге комбинадының болгаш оон-даа өске бажыңнар тудуунга шеверлекчи, хоюглакчы ажылдан эгелээн. Тудугжунуң мергежили сөөлүнде барып, ус-шевер чазаныкчының ажылынга база идигни бергени чугаажок. Каас-чараш бойдустуг Тожуга поварлап, удавайн дедир-ле өскен төрээн сууру Улуг-Хемге көжүп келген. Ооң кылбаан-на ажылы чок: тудугга шеверлекчи, повар, аштакчы, склад эргелекчизи дээш, 1961ч. Кызылга, 8 дугаар сүт садыынга-даа ажылдаан. Ажыл-агый, ажы-төлдүң чымыжынга чазаныр үези шуут-ла уттундурган турган. Бир-ле чайын (1965), Тарыс аржаанынга дыштанып тургаш, билдингир даш чонукчузу Тойбу-Хааның даштан сиилбээн ажылдарын сонуургап, оон хөй арга-сүмени алган. Хоочун чазаныкчы Раиса Аракчаага кандыг даш шилип алырын, кандыг эт-херексел эң-не тааржырын айтып, сургаан бирги башкызы ол болган.
1967 ч. эгелээш, Р. А. Аракчаа зона, Бүгү-россия, Бүгү-эвилел болгаш даштыкы чурттарга (Канадага, АКШ-ка, Японияга, Көреяга, Чөөн чүктүң болгаш Африка чурттарынга, Венгрияга, Моолга) удаа-дараа ажылдарын делгеп, бедик үнелелдерни ап келген. Раиса Аракчаа чедиишкиннеринге улам-на сорук кирип, мал-маганның, аң-меңниң, ажыл-ишчи кижилерниң катаптаттынмас овур-хевирлерин бодунуң тускайлаң ховар салым-чаяаны-биле сиилбип чораан. Ооң ус-шеверлеп, сиилбээн ажылдарын санап четпес. Чүс ажыг эң-не дээре дээн ажылдары РФ-тиң Чурукчулар эвилелинде база Алдан-Маадыр аттыг национал музейниң фондузунда кадагалаттынган. Ооң ховар салым-чаяанының хөй талалыг уран-шевер сиилбикчи онзагай ажыл-амыдыралының дугайында С. И. Вайнштейниң «Тываның улус уран чүүлүнүң төөгүзү», С. М. Червонновтуң «Тыва Республиканың чурукчулары» деп номнарында тодазы-биле бижээн. Ооң оолдары Сергей, Владимир авазының соон салгап, ыяштан-даа, даштан-даа ажылдарны чазап, кылып, делгелгелерге киржип чоруурлар. Олар Россия академиязының чурукчуларының мөңгүн медалының эдилекчилери.
Ус-шевер, баштайгы херээжен чазаныкчы, сиилбикчи Раиса Аракчаа тускайлаң салым-чаяаны-биле янзы-бүрү темалыг ажылдарны чазап, чонуп, сиилбип, аныяк салгалга бодунуң ховар мергежилиниң чажыттарын дамчыдып, төрээн Тывавыстың уран чүүлүн хөгжүдеринге ачы-хавыяазын киириштирип, алдаржыдып чорааны уттундурбас.
Раиса Ажыевна Аракчаа 1990 ч. мөчээн.
Материалды И. Д. Ооржак белеткээн.
