Тыва Республиканың А. С. Пушкин аттыг национал ном саңының чурт-шинчилел чогаалы болгаш национал библиография килдизи Тываның политехниктиг техникумунуң сургуулдарынга «Тыва чогаалда арагалаашкын темазы» деп номнар таныштырылгазын эрттирген.
Сургуулдарга баштай араганың кижиге кайы хире хора чедирип турарының дугайында чугааны кылган. Араганың хоразын кайы-даа чоннарның чогаалдарында шагда-ла бижип, тѳѳгүп чораан.
Тываның улустуң чогаалчызы С. Сүрүң-оолдуң «Авазынга даңгырак» деп тоожузу тыва чогаалда арага темазын делгереңгейи-биле кѳргүскен чогаал бооп турар. Тоожуну номчуп оргаш, кол маадыр Чараш-оолдуң шыдамык, угаанныын кижи эскербес аргажок.
Дараазында чогаалчының «Ногаан ортулук» деп тоожузунда экология темазы колдап турар-даа болза, чогаалда арага темазын база чырыдып турар.
Тываның база бир билдингир чогаалчызы М. Дуюнгарның «Бөрү дүнү» деп чечен чугаада база араганың болгаш оон-даа ѳске багай чаңчылдарның кижиниң чуртталгазынга хоралыын, шаптыктыын номчукчунуң сагыш-сеткилин хѳлзедиптер кылдыр чогаалчы уран-чечен бижээн.
Тываның улустуң чогаалчызы М. Күжүгеттиң «Чемниң амданы» деп чечен чугаазын база арага темазынга бижиттинген деп болур. Кол маадыр Кушкаш-оолдуң авазы араганың хайынга алыскаш, эки чуртталга-даа кѳрбейн, чок болур. Ѳскүс арткан оглу Кушкаш-оол бичиизинден кадыг-бергени көрүп, өзүп келгеш, эки тѳлептиг оол болур.
Ынчангаш бистиң ѳгбелеривис «Араганың кырынга чам үнер» деп аныяк-ѳскенге чагып, сургап, чугаалап чораан.
Номнар таныштырылгазын сургуулдар улуг сонуургал-биле дыңнаан.
