НАЦИОНАЛЬНАЯ БИБЛИОТЕКА РЕСПУБЛИКИ ТЫВА

ИМ. АЛЕКСАНДРА СЕРГЕЕВИЧА ПУШКИНА

Режим работы:

Пн.-Пт. 9:00 - 18:00 ч. Сб. 9:00-17:00 ч.

Клара Сагдының 95 харлаанынга (1930–2022)

15 марта 2025, Суббота

Клара Чамыяновна Сагды – шии артизи, драматург, хөй талалыг режиссёр, чогаалчы, Тыва АССР-ниң культуразының алдарлыг ажылдакчызы, Тываның чогаалчылар Эвилелиниң кежигүнү, ССРЭ-ниң «Хүндүлелдиң демдээ ордениниң», «Шылгараңгай күш-ажыл дээш» деп медальдың эдилекчизи чораан.

Ол 1930 ч. март 15-те Чөөн-Хемчик кожууннуң Шеминиң Кожагар-Өдек деп черге малчын араттың өг-бүлезинге төрүттүнген. Эге школаны Шемиге, Бай-Хаакка дооскаш, улаштыр Кызылдың 2 дугаар школазынга өөренген. 1955 ч. Ленинградтың Островский аттыг күрүнениң театр институдун база Күрүнениң кинематография институдунуң аспирантуразын дооскан. 1955-1963 чылдарда, театрга шии артизи болуп, аңгы-аңгы овур-хевирлерни уттундурбас кылдыр ойнаан.

Клара Сагды хөй чылдар дургузунда Кызыл-Даг, Хорум-Даг, Шеми школаларынга башкылап, Тыва радио, телевидениеге режиссёрлап база Улусчу чогаадылга бажыңынга килдис удуртуп, Тываның культура сайыдының оралакчызынга, хөгжүм-шии театрының директорунуң оралакчызынга, Тожунуң улусчу театрының режиссёрунга ажылдап чораан. 1993 ч. тура Россияның ачы-буян биле кадыкшыл Фондузунуң Тывада салбырының даргазынга база ажылдаан. 30 ажыг шиилерни театрның сценазынга болгаш Республиканың улусчу театрларынга режиссёрлап тургускан.

Чогаал ажылын 1957 ч. «Кыстың оруу» деп шиизи-биле эгелээн.

1963 ч. «Чаңгыс көжегелиг шиилер» деп номну үндүрген. 1973 ч. «Тыва театрның тургустунган төөгүзү», 1976 ч. бижээн шиилериниң чамдык кезии «Чалым-Хая» деп чогаалдар чыындызынче кирген. 1985 ч. «Кыстың оруу», «Назын халыыны», «Буян-Бадыргы» деп номнары парлаттынган. Ооң чогаалдары орус, хакас, бурят дылдарда үнгүлээн.

Салым-чаяаны хөй талалыг, эрес-шудургу, культураның хоочуну Клара Чамыяновнаның сактыышкынындан: «Улусчу чогаадылга төвү 1957 чылда тургустунган. Ол үеде ооң тевиинге чоннуң «ийи дугаар тыныжы» ажыттынган дизе хөөредиг чок. Бот-тывынгыр сураглыг хөөмейжилер: Кара-Сал Ак-оол, Ондар Маржымал, Ооржак Хунаштаар-оол, Дакпай Максим болгаш өскелер-даа Тывадан дашкаар фестивальдарга, улуг көрүлделерге киржип, боттарының тускайлаң сыгыт-хөөмейи-биле чонну кайгадып, магададып турганнар. Улусчу чогаадылга төвү – чоннуң ыры-хөгжүмге сонуургалын оттуруп, уран чүүлдүң, ылаңгыя тыва хөгжүм херекселдеринге ойнаарын диргизип, чечектелиишкинниң, сайзыралдың оруунче исти баштап үндүрген төп».

Күш-ажылдың хоочуну, көскү культура ажылдакчызы чораан Клара Чамыяновна Сагдының уран чүүлге киирген ачы-хавыяазы балалбас исти арттырар.

Ол 1922 ч. мөчээн.


Материалды И. Д. Ооржак белеткээн.

Последние новости

21 февраля, Суббота

Информационный час «Святое дело – Родине служить!»

Ко Дню защитника Отечества сотрудники Национальной библиотеки провели информационный час «Святое дело – Родине служить!» в первой школе Кызыла, среди учеников 7 «ж», «з» классов.

20 февраля, Пятница

Сегодня в Национальной библиотеке Тувы состоялся телемост с Национальной библиотекой Калмыкии, посвященный национальным праздникам Шагаа и Цаган Сар

Мероприятие, организованное в Год единства народов России, было призвано укрепить культурные связи и способствовать дальнейшему сотрудничеству между регионами.

20 февраля, Пятница

Николай Өскеевич Өлзей-оолдуң 110 харлаанынга

Николай Өскеевич Өлзей-оол – сураглыг, хөй талалыг салым-чаяанныг ыраажы, шии артизи, киноактёр, хөөмейжи, хөгжүмчү, В. Ш. Көк-оол аттыг хөгжүм-шии театрының үндезилекчилериниң бирээзи, РСФСР-ниң алдарлыг артизи, Тыва АССР-ниң Улустуң артизи, Тыва, Моол Чазактың база хөй-хөй күрүне шаңналдарының эдилекчизи чораан.