НАЦИОНАЛЬНАЯ БИБЛИОТЕКА РЕСПУБЛИКИ ТЫВА

ИМ. АЛЕКСАНДРА СЕРГЕЕВИЧА ПУШКИНА

Режим работы:

Пн.-Пт. 9:00 - 18:00 ч. Сб. 9:00-17:00 ч.

"Кайгамчык аялгаларның чогаадыкчызы" деп номнар делгелгези Тыва Республиканның А. С. Пушкин аттыг ном саңында салдынган

10 января 2025, Пятница

Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы, композитор Владимир Бюрбюевич Серен 1960 чылдың январь 11-де Өвүр кожууннуң Торгалыг суурга төрүттүнген. Ооң уран чүүлге сонуургалы бичиизинден-не эгелээн.

1976 чылда Торгалыг ортумак школазын дооскаш, Кызылдың уран чүүл училищезиниң баян клазынга өөренип киргеш, ону чедиишкинниг дооскаш, Каа-Хем суурнуң «Тайбың» аттыг культура төвүнге баянистеп ажылдап эгелээн. 1985 чылда Торгалыг уран чүүл школазының директорунга ажылдаан. 1986 чылдан эгелеп, ам бо хүнге чедир Кызыл кожууннуң культура килдизинде үре-түңнелдиг ажылдап чоруур.

Владимир Серен чогаадыкчы ажыл-ижин 1984 чылда эгелээн. Эң баштай Н. Ооржактың сөзүнге «Ат чок хемчигежим» деп ырыны бижээн. 1987 чылда Тыва АССР-ниң Композиторлар эвилелинче кирген. 1989 чылда Казань хоорайның күрүне консерваториязынга Татар АССР-ниң уран чүүлүнүң алдарлыг ажылдакчызы В. Н. Беляловтуң удуртулгазы-биле композиция клазынга өөренген. Ол баянга ойнаар улуг хемчээлдиг аялганы бижээн (1987). Рондо база фортепианога үш бичии пьесаны (1995), «Азастың лилиязы»(2002) деп чогаалды бижээн.

Ооң бижээн ырылары чон аразында билдингир апарган: «Балгазынның кежээлери», «Хырбача», «Ынакшыл-дыр», «Найыралдың хемчигежи», «Шагаада сөглексээр мен» болгаш оон даа өскелер. К-Э. Кудажының «Дирде-макдо» деп шиизиниң хөгжүм каасталгазын бижээн. Ол сураглыг чогаалчылар: С. Сарыг-оол., С. Пюрбю., К-Э. Кудажы., Ю. Кюнзегеш., Ч. Кара-Күске., З. Намзырай., С. Майнак., В. Серен-оол., Н. Ооржак., А. Даржай., С. Сүрүн-оол., Н. Куулар болгаш оон-даа өске чогаалчыларның шүлүктеринге ырыларны бижээн.

Ол амгы үеде Тываның Композиторларының чогаадыкчы эвилелиниң даргазы, Кызыл кожууннуң культура адырында уран чүүл талазы-биле удуртукчузу. Ооң тургусканы «Аян тудаал» деп ансамбльдиң ат-сураа бүгү Тывада билдингир. Дыка хөй аныяк хөгжүмчүлерни, ыраажыларны болгаш культура ажылдакчыларын ол кижизидип өстүрген, культура, уран чүүлче оларның оруун изээн.

2001 чылдың эки ырыларының улуг концерди болгаш, «Ыры-2001» деп чыынды ырылар номнарын редакторлааш, үндүрген. Ол «Ыры-2002» деп эстрада болгаш амгы үениң нептереңгей ырылар номун база уран чүүлде бир онзагай «Хөгжүмнүг хээлер» деп янзы-бүрү хөгжүм херекселдеринге ойнаар аялгалар номунуң редактору. Ону үндүргени хөгжүм ойнакчыларынга улуг чедиишкин.

«Хөглүг челээш» ооң бичии уругларга бижээн ырыларының баштайгы чыындызы.

Владимир Серен республика чергелиг көрүлделерниң каш дакпыр лауреады. Ооң киржилгези-биле кожууннуң уран чүүл киржикчилери хөй-хөй чедиишкиннерни удаа-дараа чедип ап чоруурлар.

Бо бүгү кылган ажыл-агыйы дээш, Владимир Бюрбюевич культура яамызының мурнундан «Уран чүүлге бердингени дээш» деп дипломну (1997), Тываның бирги Президентизиниң Хүндүлүг бижиин (1998, 2003), «Азия Төвү» солуннуң номчукчуларының деткимчези-биле «1998 чылдың кижизи» деп атты чедип алганы, ооң мөгейикчилеринге канчаар-даа аажок улуг өөрүшкү болган.

2004 чылда «Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы» деп бедик атты, 2010 чылда Россияның культура яамызындан Хүндүлүг бижикти тывыскан.

В. Б. Серен республиканың шыырак композиторларының бирээзи. Ооң ырыларының онзагайын, бодунуң аяны-биле бижээнин, оларның өске ырыларга дөмейлешпезин, үделгеде каасталгаларны эскерип болур. Ол ырылар улусчу аянын чидирбейн, ону улам элбекшидип, сайзырадып чорууру өөрүнчүг.

Последние новости

18 марта, Среда

Норбу Тамара Чаш-ооловнаның 105 харлаанынга

Норбу Тамара Чаш-ооловна – сураглыг күрүне ажылдакчызы, хөй-ниитижи, Тываның Профэвилелдер баштыңчызы (1959–1982), Дээди Чөвүлелдиң баштайгы даргазы, хөй чылдар дургузунда республиканың Херээженнер чөвүлелиниң удуртукчузу, Алдан-Маадыр аттыг чурт-шинчилел музейиниң директору (1985–1989), Тураскаалдар камгалаарының тыва ниитилелиниң харыысалгалыг секретары, дайынның болгаш күш-ажылдың хоочуннар чөвүлелиниң даргазы, «Күш-ажылдың Кызыл Тук», «Хүндүткелдиң демдээ», «Тайбың болгаш найырал» орденнериниң эдилекчизи,Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы (2006), Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаатызы (2004) чораан.

15 марта, Воскресенье

Хензиг-оол Күжүгет Балдановичиниң 100 харлаанынга

Хензиг-оол Күжүгет Балданович – тыва цирктиң үндезилекчилериниң бирээзи, жонглёр, эквилибрист, РСФСР-ниң алдарлыг артизи (1969), Тыва АССР-ниң Улустуң артизи (1964), бодунуң салым-чаяанныг уран чүүлү-биле төрээн чуртун хөй-хөй күрүнелерге алдаржыдып, чүгле тыва эвес, российжи цирктиң билдингир артистериниң бирээзи чораан.

14 марта, Суббота

В Национальной библиотеке сегодня прошли дебаты на тему: «Высшее образование — необходимость или устаревший стереотип»

В дебатах участвовали школьники Государственного лицея и второй школы Кызыла. Модератором игры выступил Илья Кудрин, лектор Российского общества «Знание».