Кызыл-Эник Кыргысович Кудажының 95 харлаанынга тураскааткан «Төөгүнүң, үе-шагның чогаалчызы» деп аттыг ужуражылга болуп эрткен

10 декабря 2024, Вторник

Декабрь 10-да Кызылдың № 2 дугаар школазының 11 «а» клазының өөреникчилеринге Тываның улустуң чогаалчызы, драматург, публицист, очулдурукчу Кызыл-Эник Кыргысович Кудажының 95 харлаанынга тураскаадып «Төөгүнүң, үе-шагның чогаалчызы» деп аттыг ужуражылганы болгаш электроннуг презентацияны чурт-шинчилел чогаалының болгаш национал библиография килдизиниң ажылдакчылары эрттирген.

К.-Э. Кудажы Улуг-хем кожууннуң Ийи-тал сумузунуң Чээнекке 1929 ч. декабрь 13-те, ол үениң идепкейлиг араттарының өг-бүлезинге төрүттүнген. Ол 1938 ч. Ийи-Талдың чайлаг школазынга өөренип эгелээн. Школачы чылдарындан-на ол чурукчу болурун күзеп чораан. Школага үнүп турган хана-солуннарның идепкейлиг бижикчизи база чурукчузу чораан... 1935 ч. Шагаан-Арыг чеди чыл школазынче өөренип кирген. Школаны өөренип дооскаш, 14 харлыг тургаш-ла күш-ажылчы амыдыралын эгелээн.

1946 ч. Кызылдың башкы училищезинче өөренип кирген. Аңаа өөрени бергеш, музыка (хөгжүм) кичээлин өске эртемнерден артык сонуургаар турган. 1951 ч. училищени чедиишкинниг дооскаш, Тере-Хөл, Чыргалаңды школаларынга башкылап чораан. 1960 ч. Кызылдың башкы институдунуң дыл, литература факультедин, Москва хоорайда Партияның дээди школазының журналистика салбырын дооскан. Хөй чылдар иштинде Тываның төп солуннарынга («Шын», «Тываның аныяктары»), «Улуг-Хем» альманагынга редакторлап ажылдап чораан.

К.-Э. Кудажы тыва чогаалдың алдын үүжезинче кирип турар «Уйгу чок Улуг-Хем» деп 4 томнуг роман-эпопеяны бижээш, хөй санныг номчукчуларның сонуургалын чаалап алган. Ол каяа-даа идепкейлиг, активчи чораан болгаш Тыва АССР-ниң Дээди Совединиң депутадынга, Кызыл хоорайның депутадынга чаңгыс эвес удаа соңгуттуруп чораан. Ынчангаш ажылының аайы-биле дыка хөй даштыкы чурттарга: Индия, Сингапур, Малайзия, Италия, Ватикан дээш оон-даа өскээр чедип каапкан.

К.-Э. Кудажы – очулдурукчу, А. С. Пушкинниң, Л. Н. Толстойнуң, Т. Шевченконуң, С. Щипачётуң, С. Гудзенконуң чогаалдарын, К. Чуковскийниң «Доктор Айболит», Е. Ильинаның «Дөрткү бедик» деп тоожузун тыва дылче очулдурган. Ооң чогаалдары орус болгаш өске дылдарже очулдуртунган.

Өөреникчилер ук хемчегге дыка улуг сонуургал-биле киришкеннер. Олар айтырыгларга идепкейлиг харыылааш, белекчигештерни алганнар.

Предыдущая новость

Следующая новость

Последние новости

18 марта, Среда

Норбу Тамара Чаш-ооловнаның 105 харлаанынга

Норбу Тамара Чаш-ооловна – сураглыг күрүне ажылдакчызы, хөй-ниитижи, Тываның Профэвилелдер баштыңчызы (1959–1982), Дээди Чөвүлелдиң баштайгы даргазы, хөй чылдар дургузунда республиканың Херээженнер чөвүлелиниң удуртукчузу, Алдан-Маадыр аттыг чурт-шинчилел музейиниң директору (1985–1989), Тураскаалдар камгалаарының тыва ниитилелиниң харыысалгалыг секретары, дайынның болгаш күш-ажылдың хоочуннар чөвүлелиниң даргазы, «Күш-ажылдың Кызыл Тук», «Хүндүткелдиң демдээ», «Тайбың болгаш найырал» орденнериниң эдилекчизи,Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы (2006), Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаатызы (2004) чораан.

15 марта, Воскресенье

Хензиг-оол Күжүгет Балдановичиниң 100 харлаанынга

Хензиг-оол Күжүгет Балданович – тыва цирктиң үндезилекчилериниң бирээзи, жонглёр, эквилибрист, РСФСР-ниң алдарлыг артизи (1969), Тыва АССР-ниң Улустуң артизи (1964), бодунуң салым-чаяанныг уран чүүлү-биле төрээн чуртун хөй-хөй күрүнелерге алдаржыдып, чүгле тыва эвес, российжи цирктиң билдингир артистериниң бирээзи чораан.

14 марта, Суббота

В Национальной библиотеке сегодня прошли дебаты на тему: «Высшее образование — необходимость или устаревший стереотип»

В дебатах участвовали школьники Государственного лицея и второй школы Кызыла. Модератором игры выступил Илья Кудрин, лектор Российского общества «Знание».