Декабрь 10-да
Кызылдың № 2 дугаар школазының 11 «а» клазының өөреникчилеринге
Тываның улустуң чогаалчызы, драматург, публицист, очулдурукчу Кызыл-Эник Кыргысович Кудажының 95
харлаанынга тураскаадып «Төөгүнүң,
үе-шагның чогаалчызы» деп аттыг ужуражылганы болгаш электроннуг презентацияны
чурт-шинчилел чогаалының болгаш национал библиография килдизиниң ажылдакчылары
эрттирген.
К.-Э. Кудажы
Улуг-хем кожууннуң Ийи-тал сумузунуң Чээнекке 1929 ч. декабрь 13-те, ол үениң
идепкейлиг араттарының өг-бүлезинге төрүттүнген. Ол 1938 ч. Ийи-Талдың чайлаг
школазынга өөренип эгелээн. Школачы чылдарындан-на ол чурукчу болурун күзеп
чораан. Школага үнүп турган хана-солуннарның идепкейлиг бижикчизи база
чурукчузу чораан... 1935 ч. Шагаан-Арыг чеди чыл школазынче өөренип кирген.
Школаны өөренип дооскаш, 14 харлыг тургаш-ла күш-ажылчы амыдыралын эгелээн.
1946 ч.
Кызылдың башкы училищезинче өөренип кирген. Аңаа өөрени бергеш, музыка (хөгжүм)
кичээлин өске эртемнерден артык сонуургаар турган. 1951 ч. училищени
чедиишкинниг дооскаш, Тере-Хөл, Чыргалаңды школаларынга башкылап чораан. 1960 ч.
Кызылдың башкы институдунуң дыл, литература факультедин, Москва хоорайда
Партияның дээди школазының журналистика салбырын дооскан. Хөй чылдар иштинде
Тываның төп солуннарынга («Шын», «Тываның аныяктары»), «Улуг-Хем» альманагынга
редакторлап ажылдап чораан.
К.-Э. Кудажы
тыва чогаалдың алдын үүжезинче кирип турар «Уйгу чок Улуг-Хем» деп 4 томнуг
роман-эпопеяны бижээш, хөй санныг номчукчуларның сонуургалын чаалап алган. Ол каяа-даа
идепкейлиг, активчи чораан болгаш Тыва АССР-ниң Дээди Совединиң депутадынга,
Кызыл хоорайның депутадынга чаңгыс эвес удаа соңгуттуруп чораан. Ынчангаш
ажылының аайы-биле дыка хөй даштыкы чурттарга: Индия, Сингапур, Малайзия,
Италия, Ватикан дээш оон-даа өскээр чедип каапкан.
К.-Э. Кудажы
– очулдурукчу, А. С. Пушкинниң, Л. Н. Толстойнуң, Т. Шевченконуң, С.
Щипачётуң, С. Гудзенконуң чогаалдарын, К. Чуковскийниң «Доктор Айболит»,
Е. Ильинаның «Дөрткү бедик» деп тоожузун тыва дылче очулдурган. Ооң чогаалдары
орус болгаш өске дылдарже очулдуртунган.
Өөреникчилер
ук хемчегге дыка улуг сонуургал-биле киришкеннер. Олар айтырыгларга идепкейлиг харыылааш,
белекчигештерни алганнар.
