Амыдырал черге тыптып келгенден бээр,
Амга чедир мерген угаан чыргал дилеп,
Хорумналдыр чыып каан чыдар эртине чок,
Холду бутту шимчетпеске үүле бүтпес,
Кижи күжүр дириг чорааш күзел сүрер...
(В. Шаравии)
Шаравии Валерий
Севилбааевич – сураглыг журналист, чогаалчы, ССРЭ-ниң журналистер Эвилелиниң кежигүнү, Тыва
Республиканың алдарлыг ажылдакчызы чораан.
Ол май 29-та,
Тыва Арат Республиканың Чөөн-Хемчик
кожуунда тос оруктуң белдири Чадаана хем кыдыында
Чудук-Кажаа деп черге Севилбаа биле Часкалдың дун
оглу болуп төрүттүнген. Ооң ада-иези ажылгыр-кежээ, холу черле куруг олурбас,
бир-ле ишти кылган олурарлар. Авазы Бажың-Алаак школазының интернадынга, чээрби
ажыг чыл дургузунда, хлеб быжырып келген. Ачазы бызаңчы, дарган, демир-дес
аймаандан янзы-бүрү каасталгалар кылыр чораан.
Валерий Шаравии
өг-бүлезиниң улуг оглу болгаш ада-иезинге
дузалажып, мал кадарып, сиген белеткежип, тараа тарыжып тургаш, чүгле 11
харлыында Хайыракан школазынга
өөренип киргеш, ону тергиин эки демдектерлиг дооскан. Кызымак, тура-соруккур
оолду Кызылдың 2 дугаар школазынче өөредип чоруткан. Ол аңаа эштеринден
ылгалып, эки өөредилгези-биле башкыларның макталын ап эгелээн. Ном номчуурунга
ынак, өөрениринге сундулуг, дыңнангыр, топтуг-томаанныг, школачы чорааш-ла,
шүлүк бижииринге салым-чаяаныг турган. 9-ку класска өөренип тургаш, школаның
комсомол комитединиң секретарынга, а 10-гу класска хана-солунга редколлегия
кежигүнү апарган. 1950 ч. школаны эки демдектерлиг дооскаш, Абаканның башкы
институдунче дужаап кирип алган. Ол аңаа өөренип турда, ачазы аарый бээрге,
дуңмаларының улуу болгаш, авазынга дузалажыры-биле чанып келген.
Баштайгы ажылчын
базымын 1951 ч. «Шын» солунга корректорлап эгелээн.
«Сылдысчыгаш» солунунга баштай чогаал ажылдакчызы бооп, удаваанда килдис
эргелекчизинге чедир ажылдаан. 1952 ч. комсомолдуң Дээди школазының
журналистика салбырынче өөренип чорупкан. Ону тергиин эки дооскаш, «Тываның аныяктары»
солунга килдис эргелекчилей берген. 1956 ч. «Сылдысчыгаш» солунунуң
харыысалгалыг секретары кылдыр томуйлаткан. 1957 ч. Хабаровскиде партияның
Дээди школазынче кирип алган. Аңаа үш чыл өөренип турда, «Тываның аныяктары»
солуну ажылдаары-биле чалаан. Үр болбаанда, КПСС обкомунуң инструкторунга
ажылдай берген. 1968 ч. Тываның радио-телевидение комитединге оралакчылап,
дараазында телестудияга директорлап чораан. Черле салымы ындыг турган боор,
катап-ла «Шын» солунга редакторлай берген. Валерий Севилбааевич эң-не хөй чылдар иштинде солунга
редакторлаан удуртукчу болуп турар.
Ооң баштайгы шүлүктери 1947 ч.
парлалгага көстүп эгелээн. 1968 ч. «Авамга» деп шүлүктер ному чырыкче
үнген. Дараазында «Сеткилимниң аккыр чечээ» деп шүлүктер, балладалар
база шүлүглел чыындыларын номчукчуларга «сөңнээш», чогаал сайгарыкчыларындан бедик
үнелелди алган. Автор бодунуң чогаалдарында чалыы үезин, өскен төрээн
чер-чуртун алгап-мактаан одуругларны сагыш-сеткилинден илереткен. 2000 ч. «Салым-чолдуң
шорааннары» деп романы парлаттынган. Романда Тываның 1921 ч. мурну, Тыва
Арат Республика, Совет Тыва үезин төөгүп бижээн. «Салым-чолдуң шорааннары» – амыдыралдың агымын чураан, хөй
маадырларлыг чон дугайында чогаал. Чогаалчы очулга ажылынга база бодунуң күжүн
шенээн. В. Бонч-Бруевичиниң «Ленин биле уруглар» деп чечен чугаазын
чедимчелиг тыва дылче очулдуруп, номчукчуларның сонуургалын оттурган. Хөй
чылдарда чон аразынга медээлер дамчыдып бээр ажылга негелделиг ажылдап чораан
болгаш бодунуң мурнунда салган сорулгаларын багай
эвес күүседип, номчукчуларга төлептиг бараан болуп келген. «Шын» солунга ажылдаар журналистерни шилип
алырынче, оларны өөредир, кижизидеринче хүн-бүрү кичээнгейни салып чораан. Ооң өөреткени корреспондентилер, мергежили бедик
журналистер хөй үнген.
Салым-чаяанныг бижикчиниң,
чогаалчының тыва журналистикага база чогаалга балалбас исти арттырып, ооң
хөгжүлдезинге төлептиг үлүүн киирип чорааны уттундурбас.
Ол 2003 ч. мөчээн.
Материалды И. Д. Ооржак белеткээн
